درباره استان خوزستان

استان خوزستان با حدود ۶۴ هزار کیلومتر مربع وسعت، حدود ۴ درصد از کل مساحت کشور را به خود اختصاص داده است که از این حیث دهمین استان کشور محسوب می شود. براساس آخرین تقسیم‌های کشوری، این استان دارای ۲۳ شهرستان و ۵۴ شهر و حدود ۴۴۰۰ آبادی دارای سکنه بوده است.

راساس نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن که در سال ۱۳۸۵ انجام شد، کل جمعیت استان در این سال حدود ۲/۴ میلیون نفر بوده است که از این تعداد حدود ۹/۲ میلیون نفر در شهرها و ۴/۱ میلیون نفر در روستاها ساکن هستند. نرخ شهرنشینی در استان معادل ۲/۶۷ درصد بوده که این میزان ۳/۱ درصد کمتر از متوسط میزان شهرنشینی در کل کشور است.

براساس آمار متوسط نرخ رشد سالانه جمعیت در دوره سال‌های ۱۳۸۵-۱۳۷۵ معادل ۳۳/۱ درصد بوده که حدود ۸۳/۰ متوسط نرخ رشد جمعیت کل کشور (۶۱/۱ درصد) در دوره یادشده بوده که بزرگ‌ترین تحول جمعیتی استان خوزستان در طول نیم قرن اخیر محسوب می‌شود. نرخ رشد جمعیت استان خوزستان همیشه جزء بالاترین نرخ‌های رشد در بین تمام استان‌های کشور بوده است.

ساختار اقتصاد استان خوزستان دارای شرایط ویژه‌ای است. بخش صنعت و معدن که شامل نفت نیز هست با حدود ۷۸ درصد از کل تولید ناخالص استان در سال ۱۳۸۶ بخش اصلی فعالیت‌های اقتصادی استان را به خود اختصاص داده است. پس از آن بخش خدمات با حدود ۷/۱۸ درصد و بخش کشاورزی و ماهیگیری با حدود ۱/۳ درصد از کل تولید ناخالص داخلی استان در رتبه‌های بعدی قرار داشته‌اند.

از اصلی‌ترین امکانات و قابلیت‌های توسعه استان خوزستان که می‌توان به آن اشاره کرد، جاری بودن بخش عظیمی از آب‌های سطحی کشور و وجود رودخانه‌های پرآب و دائمی در آن و برخورداری از سدهای عظیم و متعدد احداث شده یا در حال احداث در مناطق مختلف استان و امکان استفاده چندمنظوره از آنها به منظور توسعه بخش‌های کشاورزی، شیلات، انرژی و تأمین آب شرب است. از دیگر امکانات استان وجود منابع قابل توجه خاک و پوشش گیاهی، برخورداری از اقلیم مناسب و امکان کاشت و برداشت سه نوبت محصولات کشاورزی در بخش وسیعی از استان، وجود نخلستان‌های وسیع در سطح استان و قابلیت چشمگیر توسعه فعالیت‌های کشاورزی و صنایع جانبی در این زمینه است، وجود ذخایر با ارزش آبزیان، بنادر صیادی، ناوگان صیادی و مجتمع‌های بزرگ پرورش ماهی و میگو و مجتمع‌های دامپروری، برخورداری از عرصه‌های مستعدکشت علوفه و برخورداری از ۹ واحد بزرگ کشت و صنعت نیشکر با وسعت حدود ۹۰ هزار هکتار و صنایع متعدد و متنوع وابسته به آن، از دیگر قابلیت‌ها و ظرفیت‌های استان است که نقش بسزایی در توسعه و پیشرفت این منطقه دارد. برخورداری از مراکز آموزش عالی و نیروهای متخصص و خبره در بخش کشاورزی، برخورداری از نیمی از مساحت تالاب‌های بین‌المللی و ارزشمند کشور و... نیز در مجموع زمینه بسیار مناسبی برای پیشرفت همه جانبه فعالیت‌های کشاورزی، مرتع‌داری، دامپروری، شیلات و آبزیان، دام و طیور و... را برای استان فراهم آورده است.

از دیگر ظرفیت‌های بالقوه استان که می‌توان به آن اشاره کرد برخورداری از معادن عظیم نفت و گاز و صنایع بزرگ نفت و گاز و پتروشیمی همچنین صنایع بزرگ فلزی و صنایع کانی غیرفلزی (صنایع سیمان)، وجود نیروگاه‌های بزرگ آبی و حرارتی در استان و قابلیت احداث نیروگاه‌های جدید در کنار مراکز مصرف و نیز قابلیت اتصال شبکه برق استان به کشور عراق و کشورهای حاشیه خلیج‌فارس است. وجود قابلیت‌های متعدد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در منطقه هم که ناشی از پیشینه طولانی صنعت نفت در استان خوزستان است، موقعیت ویژه‌ای را برای این استان جنوبی فراهم کرده است. همچنین برخورداری از صنایع عظیم وابسته به ۹ واحد بزرگ کشت و صنعت نیشکر، برخورداری از ۲۲ شهرک صنعتی در پهنه استان برخورداری از مراکز آموزش عالی و نیروهای متخصص و خبره در بخش صنعت و... در کنار سایر قابلیت‌های استان در بخش‌های کشاورزی، بازرگانی خارجی و حمل و نقل بین‌المللی، درمجموع زمینه مناسبی برای توسعه همه‌جانبه بخش صنعت در استان فراهم آورده است.

از سوی دیگر، موقعیت ویژه جغرافیایی استان در تعامل با منطقه و جهان و ارتباط با آب‌های آزاد بین‌المللی (به عنوان ترمینال جنوبی کریدور ارتباطی شمالی – جنوبی کشور در محور غرب)، برخورداری از امکانات بندری بسیار مناسب با ظرفیت بالا به ویژه در بندر امام که دارای کمترین فاصله با مراکز جمعیتی کشور نسبت به سایر بنادر جنوبی ایران است و همچنین برخورداری از راه‌آهن و فرودگاه‌های متعدد و زیرساخت‌های لازم، برخورداری از منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی بندر امام، منطقه آزاد اروند (آبادان- خرمشهر) و در نهایت، بازارچه‌های مرزی که همه این ظرفیت‌ها و قابلیت‌ها بستر را مناسبی برای رشد و پیشرفت استان در بخش‌های بازرگانی خارجی و حمل‌ونقل بین‌المللی فراهم آورده است.

استان خوزستان دارای ویژگی های خاصی است که در کمتر استانی از کشور چنین ویژگی های موجود می باشد و همین ویژگی ها عاملی گردیده تا استان خوزستان متمایز از سایر استان ها دیده شود و فرصت های مناسبی را فراهم آورده تا سرمایه گذاران اعم از داخلی و خارجی برای سرمایه گذاری از این فرصت ها استفاده نمایند که در این خصوص می توان به موارد ذیل اشاره نمود:

۱- منابع عظیم نفت و گاز:

خوزستان رتبه اول را در کشور دارا می باشد که می توان با ایجاد مجتمع های پتروشیمی و پالایشگاهی کوچک زمینه ایجاد فرصت های شغلی مناسب و پایدار را ایجاد نمود. در این خصوص منطقه ویژه اقتصادی ماهشهر از فاکتورهای مناسب برای جذب سرمایه گذاران (داخلی و خارجی) برخوردار می باشد که دسترسی این منطقه به آب های آزاد اولیت خاص خود را به این موضوع بخشیده است.

۲- تاسیسات فولادی و ذوب آهن:

استان خوزستان رتبه دوم را در صنایع فولاد و آهن در کشور دارا می باشد که سرمایه گذاری در احداث کارگاه های مدرن و سایر صنایع مصرف کننده تولیدات صنایع مذکور باعث ایجاد فرصت های شغلی جدید و حفظ وضع موجود می گردد.

۳- وجود کشت و صنعت های مختلف:

مزارع کشت و صنعت های متعدد نیشکر و غیر نیشکری در سطح استان شرایط لازم را برای ایجاد واحدهای تولید و کاغذ سازی، نئوپان و فیبر فشرده، خوراک دام، الکل سازی، تولید سرکه، تولید قارچ از باگاس نیشکر و کارخانجات دستمال کاغذی مهیا نموده است.

۴- وجود رودخانه های پر آب کارون، کرخه، دز، زهره، مارون و جراحی:

یک سوم از آب های جاری کشور در این استان جریان دارد. از این امتیاز می توان در جهت سرمایه گذاری در امر کشاورزی، تحصیل برق، حمل و نق، شیلات و گردشگری استفاده و سرمایه گذاران را در این امر ترغیب نمود. اجرای پروژه های تامین آب اراضی غرب حوزه کرخه از محل سد کرخه، پتانسیل بالائی را جهت ایجاد فرصت های شغلی جدید و همچنین احداث واحدهای تولیدی کشاورزی فراهم آورده است.

۵- دسترسی به آبهای آزاد و بین المللی:

ارتباط این استان با جهان خارج از این طریق حاصل گردیده است و نتیجه آن ایجاد بنادر بزرگی همچون بندر خرمشهر، بندر آبادان، بندر امام خمینی و بندر ماهشهر بوده است که علاوه بر استان پتانسیل مناسبی را برای کشور ایجاد نموده است.

۶- وجود امکانات زیربنائی:

شبکه منظم و گسترده حمل و نقل به عنوان اساس تجارت در این استان میا می باشد، وجود اتوبان های احداثی، راه آهن و فرودگاه ها و بنادر از لازمه های سرمایه گذاری محسوب می شوند که این استان از آنها برخوردار می باشد. از طرف دیگر چنانچه طرح اتصال راه آهن خرمشهر به شهر بصره در کشور عراق به اجرا درآید باعث خواهد شد تا از این طریق استان با عراق و کشور سوریه و نهایتاً به دریای مدیترانه متصل گردد و امکانات لازم برای صادرات و ارائه خدمات به اروپا از این طریق فراهم آید.

۷- همجواری خوزستان با بازارهای مصرف جهانی (کشورهای حاشیه خلیج فارس):

وجود شرایط نا مطلوب آب و هوائی در کشورهای همجوار (حاشیه خلیج فارس) زمینه های لازم برای جذب سرمایه گذاری در امور کشاورزی و صنعتی در استان خوزستان فراهم است.

۸- کشاورزی

استان خوزستان از جهت پتانسیل و قابلیت های کشاورزی در کشور بی نظیر و در دنیا از نقاط ممتاز است. متوسط حجم آورد سالیانه آبهای آن معادل ۳۲ میلیارد متر مکعب (یک سوم آبهای جاری کشور) است. گفته می شود از مجموع آبهای استان ۸/۱۹ میلیارد متر مکعب آن در کشاورزی و شیلات استفاده خواهد شد که بیش از۲ برابر مصرف فعلی است. سطح زیر کشت آبی استان سالیانه به ۳/۱ میلیون هکتار حدود دو برابر فعلی قابل گسترش است و به یمن شرایط اقلیمش تا سه کشت در سال امکان دارد و توانسته یا می تواند قطب تولید شکر، گندم، ذرت، روغن، خرما، مرکبات، گل و گیاه، شیر، گوشت، ماهی و میگوی کشور باشد. گفته می شود این استان می تواند توانایی ۲۶% توسعه آتی کشاورزی کشور را یکجا به عهده بگیرد و ۵/۲۳ میلیون تن تولیدات زراعی و باغی داشته باشد و فرآورده های دامی و شیلاتی آن ۲ تا ۹ برابر شرایط فعلی باشد. در این گزارش سعی شده است اهم فعالیتها و اقدامات سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان اجمالا مورد بررسی قرار گیرد.

خوزستان از حیث زمین و مرغوبیت خاک و حاصلخیزی، یکی از بهترین جلگه های ایران است که گاهی به دلیل ویژگیهای آب و هوایی می توان در سال دو بار محصول را در آن تولید نمود. فراوانی آب، وسعت و باروری خاک و تنوع طبیعی، این دیار را به جلگه ای زرخیز و پربرکت تبدیل نموده که در صورت استفاده صحیح و برنامه ریزیهای کشاورزی مکانیزه به تنهایی می تواند کشور را به لحاظ فرآورده های کشاورزی تأمین نماید و آنچه تاکنون در این استان به دست آمده با برخورداری از همان روش سنتی است که اگر بهره گیری صحیح از این امر صورت پذیرد، بزودی خوزستان نه تنها به «طلای سیاه» (نفت) بلکه به «طلای سبز» (کشاورزی) شهرت خواهد یافت. بی شک در کمتر استانی از ایران این همه رودخانه و آبهای پرخروش و مشرف بر دشتهای وسیع وجود دارد.

۹- تولید خرما:

استان خوزستان بزرگترین تولید کننده خرما در سطح کشور و سرمایه گذاری بر روی این محصول و صنایع تبدیلی آن از اهمیت بالایی برخوردار است. بنابر نظارت کارشناسی پذیرفته شده بسته به نوع درخت خرما هر درخت سالیانه حدوداً ۲۰ تا ۳۰ کیلو خرما میدهد. در حال حاضر ظرفیت تولید خرما در استان معادل ۱۲۰۰۰۰ تن میباشد که در صورت ایجاد اصلاحات لازم در کاشت و داشت و برداشت درآمد و جذب سرمایه و ترغیب سرمایه گذاران در هیات سرمایه گذاری ارز فراوانی را نصیب کشور خواهد داشت.

۱۰- وجود زمین های لازم در خصوص پرورش ماهی و میگو:

امکانات پرورش و تنوع ابزیان شامل ماهی های سردابی، گرم آبی و میگوهای پرورشی در آب های شیرین و امکانات سرمایه گذاری در طرح های جانبی این فعالیت ها استعداد خاصی را به این استان بخشیده است. اختصاص اراضی نامناسب چوبیده در آبادان به امر پرورش ماهی و میگو و توسعه آن از پروژهای اجرائی هیات سرمایه گذاری محسوب می گردد.

۱۱- صنعت توریسم و گردشگری:

استان خوزستان با دارا بودن آثاری با قدمت بیش از ۱۰ هزار سال قبل از میلاد مسیح (ع) زمین های لازم برای سرمایه گذاری در امر گردشگری و جهانگردی را داراست وجود اثاری همچون معبد چغازنبیل در شوش، اشکفت سلمان و کول فرح ایذه، کاخهای داریوش و خشایار و همچنین تالاب های شادگان، هورالعظیم، آبشارها و آسیاب های شوشتر و سد شادروان و بند میزان زمین های مناسبی را برای باستان شناسان و جاهنگردان ایجاد نموده است.

۱۲- سازمان منطقه آزاد تجاری صنعتی اروند (آبادان-خرمشهر):

پس از طی مراحل قانونی و تصویب مجلس محترم شورای اسلامی در تاریخ ۰۴/‏۰۵/‏۸۳‬ فعالیت خود را رسماً آغاز نمود. این سازمان، شهرهای آبادان را که بدلیل تاسیس پالایشگاه آبادان در سال ۱۹۱۲ میلادی یکی از شهرهای بزرگ صنعتی کشور و خرمشهر را که بدلیل وجود اولین بندر تجاری کشور از دیر باز دارای موقعیتی ممتاز نسبت به سایر نقاط و شهر های بندری کشور بوده و همچنین جزیره زیبای توریستی مینو را تحت پوشش خود قرار داده و اکنون با تعیین این منطقه با این موقعیت ممتاز بعنوان منطقه آزاد تجاری و صنعتی میرود تا به بزرگترین منطقه تجاری و صنعتی و گردشگری.خاورمیانه تبدیل شود.

۱۳- منطقه آزاد اروند در شمال غربی خلیج فارس:

به وسعت بیش از ۱۶۵ کیلو متر مربع در محل تلاقی اروند رود و کارون و دارای مرز مشترک با کشورهای عراق و کویت می باشد. این منطقه از دیرباز به دلیل وجود آب شیرین رودهای کارون و اروند، امکانات حمل و نقل جاده ای، ریلی و دریایی از مناطق مرزی و نفت خیز کشور بوده ومنجر به ایجاد اولین پالایشگاه نفتی خاورمیانه و بزرگترین بندر تجاری کشور شده است. وجود زمین های حاصلخیز کشاورزی و صید آبزیان و فرهنگ خاص بازرگانی در مردم از دیگر ویژگی های بارز این منطقه است.همچنین زبان و فرهنگ و نسبتهای خویشاوندی مردم منطقه با کشورهای همجوار نیز از مزیتهای منحصر به فرد می باشد.